جمله «إن یریدا إصلاحاً یوفّق الله بینهما» نشان می‌دهد اگر نیت اصلاح باشد، توفیق الهی نیز همراه خواهد شد. این سازوکار نوعی پیشگیری اجتماعی از گسست خانواده است.

در آیه ۳۶، پس از فرمان به عبادت خدا، طیفی از گروه‌های اجتماعی ذکر می‌شوند، یعنی والدین، خویشان، یتیمان، نیازمندان و همسایگان. این ترتیب نشان‌دهنده توسعه دایره احسان از نزدیک‌ترین پیوندها تا گستره جامعه است. تأکید قرآن بر همسایه، چه خویشاوند و چه غیرخویشاوند، بیانگر اهمیت سرمایه اجتماعی و روابط انسانی در جامعه اسلامی است.

آیه ۴۰ نساء می‌فرماید خداوند حتی به اندازه ذره‌ای ستم نمی‌کند و کار نیک را چند برابر پاداش می‌دهد. این آیه گواهی بر عدالت مطلق الهی است، عدالت در کنار فضل و بخشش. یعنی خداوند نه‌تنها ظلم نمی‌کند، بلکه از سر فضل، پاداش را افزون می‌سازد. این نگاه، امید و انگیزه عمل صالح را در مؤمن تقویت می‌کند.

در آیه ۶۹ سوره نساء وعده‌ای بزرگ داده شده است و آن اینکه کسانی که از خدا و پیامبر اطاعت کنند، در زمره پیامبران، صدیقان، شهدا و صالحان خواهند بود. علامه طباطبایی توضیح می‌دهد که مراد از این معیت، هم‌رتبگی کامل نیست، بلکه هم‌نشینی و هم‌مسیر بودن در آخرت است. اطاعت، انسان را در مدار همان راهی قرار می‌دهد که اولیای الهی پیموده‌اند و این بزرگ‌ترین کرامت برای مؤمن است.

آیه ۸۶ سوره نساء به یک اصل مهم اخلاق اجتماعی اشاره دارد، هرگاه به شما احترامی گذاشته شد، بهتر از آن یا همانند آن پاسخ دهید. المیزان تحیت را اعم از سلام و هر نوع اظهار احترام می‌داند. این دستور، فرهنگ تکریم متقابل و گسترش محبت در جامعه را تقویت می‌کند و از بی‌اعتنایی و سردی روابط می‌کاهد.

آیه ۱۱۲ هشدار می‌دهد که اگر کسی خطا یا گناهی مرتکب شود و آن را به بی‌گناهی نسبت دهد، بار بهتان و گناه آشکاری را بر دوش گرفته است. هیچ‌کس بار گناه دیگری را برنمی‌دارد و نسبت دادن خطا به دیگران، افزون بر اصل گناه، ظلمی مضاعف است که نظم اخلاقی جامعه را بر هم می‌زند.

آیه ۱۳۵ سوره نساء از بلندترین فرازهای اخلاق قضایی قرآن است: «کونوا قوامین بالقسط شهداء لله ولو علی أنفسکم». به تعبیر المیزان، قیام به قسط یعنی ایستادگی دائمی برای عدالت. این عدالت باید حتی اگر به زیان خود انسان، والدین یا خویشان باشد، رعایت شود. معیار، رضای الهی و حق است، نه عاطفه و منفعت. چنین عدالتی ستون استواری جامعه ایمانی است.این آیات از سوره نساء، طرحی جامع از خانواده مسئول، جامعه نیکوکار و انسان عادل ارائه می‌دهد. بر اساس تفسیر المیزان، محور همه این دستورات، توحید در عبودیت و عدالت در رفتار است؛ از خانه آغاز می‌شود و تا گستره اجتماع و قیامت امتداد می‌یابد.

منبع: فارس

انتهای خبر/ م